Cerddoriaeth


Cerddoriaeth

Y rhifyn arbennig hwn o Gwerddon fydd y cyntaf yn y gyfres i ganolbwyntio’n gyfan gwbl ar ddeunydd a gyhoeddwyd ym maes Cerddoriaeth ers sefydlu’r cylchgrawn academaidd hwn yn 2007. Gan gymryd Cerddoriaeth (a Cherddoreg yn enwedig) yn ei ystyr ehangaf i gynnwys hanes cerddoriaeth, hanesyddiaeth cerddoriaeth, dadansoddi cerddoriaeth ac ethnogerddoreg, atgynhyrchir yma saith erthygl sy’n ymdrin â gwahanol agweddau ar y traddodiad lleisiol yng Nghymru gan rychwantu bron i ddwy ganrif a hanner – o gyfnod arloesol Iolo Morganwg (1747–1826) yn casglu alawon gwerin yng nghyffiniau Trefflemin, a chanu protest yng Nghymru’r 1960au a’r 1970au, hyd at ymdriniaeth â dylanwad allweddol canu corawl ar iechyd a lles ein cymunedau ar ddechrau’r unfed ganrif ar hugain.   

Yr hyn a ddaeth fwyaf i’r amlwg yn ystod y degawd diwethaf oedd ehangder a maint ysgolheictod cerddorol ymchwilwyr a darlithwyr ifanc y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Yn dilyn cyhoeddi’r gyfrol hon o Gwerddon ar Ddydd Gŵyl Dewi, y gobaith yw yr ehangir ar y deunydd hwn drwy ychwanegu at weithgareddau a chyhoeddiadau Cymraeg sy’n bodoli eisoes, megis Canu Gwerin (Cylchgrawn Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru) ac Allwedd y Tannau (Cylchgrawn Cymdeithas Cerdd Dant Cymru).

Wrth i faes cerddoriaeth yng Nghymru ddioddef yn sgil cyni ariannol a chwtogi cenedlaethol ar draws y celfyddydau, mae’n galondid gweld bod diddordeb yr ifanc yn hanes a datblygiad ein traddodiad cerdd yn parhau, a’r niferoedd sy’n astudio’r grefft ar gynnydd yn ein prifysgolion. Brysied y dydd pan welir eto do newydd o ysgolheigion a fydd yn ddigon abl i ymdrin â’r maes drwy gyfrwng y Gymraeg ac y bydd ffrwyth eu hymchwil yn fodd i ddwyn sylw ac edmygedd rhyngwladol i gyfoeth ac amrywiaeth ein traddodiad.

Wyn Thomas, 1 Mawrth 2017

 -----

Wyn Thomas, 'Annie Ellis "Cwrt Mawr", Canorion Aberystwyth a chanu traddodiadol Cymru', Gwerddon, 2, Hydref 2007, 51-86.

Leila Salisbury, 'Golwg ar ganeuon serch Iolo Morganwg, gyda sylw arbennig i'r "Ferch o'r Scerr"', Gwerddon, 5, Ionawr 2010, 53-80.

Gwawr Ifan, '"Un Llef Pedwar Llais": Dylanwad canu corawl ar iechyd a lles yng Nghymru', Gwerddon, 10/11, Awst 2012, 15-39.

Nia Davies Williams, '"Y Golau a Ddychwel": Cerddoriaeth a dementia yng Nghymru', Gwerddon, 10/11, Awst 2012, 113-131.

Craig Owen Jones, '"Ar y brig unwaith eto": siartiau pop iaith Gymraeg cynnar', Gwerddon, 14, Ebrill 2013, 29-45.

Craig Owen Jones, 'Brwydr Iaith, Brwydro Iaith: Terminoleg y byd pop Cymraeg fel dull protestio yn y 1960au a’r 1970au', Gwerddon, 16, Hydref 2013, 10-27.

Craig Owen Jones, ‘Papurau bro cynnar gogledd Cymru a cherddoriaeth roc Gymraeg’, Gwerddon, 22, Hydref 2016, 11–30.

Nia Davies Williams, ‘Canu i’r Cof: Effeithiau prosiect Singing for the Brain ar gof ac ansawdd bywyd pobl sydd â dementia yng ngogledd Cymru’, Gwerddon, 23, Mawrth 2017.