‘Amrywiaeth Caleidosgopig’: Addysg ddwyieithog yng Nghymru heddiw


‘Amrywiaeth Caleidosgopig’: Addysg ddwyieithog yng Nghymru heddiw
Bryn Jones

Mae addysg ddwyieithog (h.y. Cymraeg a Saesneg) yn digwydd yn gyffredin yng Nghymru. Erbyn hyn, ceir amrywiaeth sylweddol yn narpariaeth addysg ddwyieithog ac, fel yn achos ieithoedd lleiafrifol mewn rhannau eraill o Ewrop, mae addysg ddwyieithog yng Nghymru yn gyfuniad o addysg mewn treftadaeth / cynhaliaeth iaith (Cymraeg iaith 1af) ac addysg drochi (Cymraeg 2il iaith). Gan fod addysg ddwyieithog ledled Cymru wedi’i nodweddu gan "amrywiaeth caleidosgopig" (Baker 1993:15), mae athrawon yn defnyddio amrywiaeth eang o ddulliau addysgu ac addysgu dwyieithog.

Yn dilyn cyfweliadau / arsylwadau mewn ysgolion uwchradd a chynradd dwyieithog ledled Cymru yn ystod 2007-2009, bydd y papur hwn yn esbonio nodau a methodoleg y prosiect ymchwil dan sylw, cyn symud ymlaen i drafod rhai canfyddiadau cychwynnol. Ceir cyfeiriad penodol at ddefnydd cydamserol, pwrpasol o iaith, gan fod athrawon yn defnyddio’r ddwy iaith ar yr un pryd yn ystod gwersi.

Deuir i’r casgliad bod angen ymchwil bellach i ‘amrywiaeth caleidosgopig’ arferion addysg ddwyieithog mewn ysgolion yng Nghymru, yn ogystal â dadansoddiad a gwerthusiad o’r modiwlau addysgu dwyieithog yr arsylwyd arnynt.


Cyfeiriad:

 
  	Bryn Jones, '"Amrywiaeth Caleidosgopig": Addysg ddwyieithog yng Nghymru heddiw', Gwerddon, 5, Ionawr 2010, 9-26.
   

Allweddeiriau

 
    Addysg, dwyieithrwydd, polisi iaith, pedagogeg.
    

Llyfryddiaeth:

 
  	
  1. Baker, C. (1993), ‘Bilingual Education in Wales’, yn European Models of Bilingual EducationH. Baetens Beardsmore (ed.), 7–29, (Clevedon: Multilingual Matters).
  2. Baker, C. (2006), Foundations of Bilingual Education and Bilingualism (Clevedon: Multilingual Matters).
  3. Brentnall, J. (2009), ‘Pobl o leiafrifoedd ethnig yng Nghymru sy’n dysgu iaith ychwanegol’, yn Iaith yn y Gymru Amlieithog, Bwrdd yr Iaith Gymraeg, 1, 25 (Bangor: Trafodion Addysg).
  4. Cenoz. J., a Genesee, F. (1998), Beyond Bilingualism: Multilingualism and Multilingual Education (Clevedon: Multilingual Matters).
  5. Cynulliad Cenedlaethol Cymru (2003), Cyfrifiad Poblogaeth 2001: Y Canlyniadau Cyntaf ar yr Iaith Gymraeg, Bwletin Ystadegol 22/2003 (Caerdydd: Cynulliad Cenedlaethol Cymru).
  6. Estyn (2002), Datblygu llythrennedd deuol: Papur trafod Estyn (Caerdydd: Estyn). www.estyn.gov.uk
  7. García, O. (2009), Bilingual education in the 21st Century: A Global Perspective (Chichester: Wiley-Blackwell).
  8. Gruffudd, H. (2009), Golwg ar drawsieithu (Aberystwyth: Canolfan Astudiaethau Addysg).
  9. Jones, D. (1997), Cyflwyniad i Ddwyieithrwydd (Aberystwyth: Canolfan Astudiaethau Addysg).
  10. Lewis, W. G. (2006), ‘Addysg gynradd Gymraeg: her a chyfle yr unfed ganrif ar hugain’, yn Addysg Cyfrwng Cymraeg a Dwyieithog, Bwrdd yr Iaith Gymraeg, 21-35, (Bangor: Trafodion Addysg).
  11. Lewis, W. G. (2007), ‘Teaching and Learning in Bilingual Situations in Wales Today: an Overview of the main Issues and Considerations’, yn Journal of Education, 5 (1), 21–35 (Mauritius: Mauritius Institution of Education).
  12. Lewis, W. G. (2008), ‘Current challenges in bilingual education in Wales’, yn Multilingualism and Minority Languages: Achievements and challenges in education, AILA Review 21 (2008): 69–86 (Amsterdam: John Benjamins Publishing Company).
  13. Llywodraeth Cynulliad Cymru, (2003), Iaith Pawb: Cynllun Gweithredu Cenedlaethol ar gyfer Cymru Ddwyieithog (Caerdydd: Llywodraeth Cynulliad Cymru).
  14. Llywodraeth Cynulliad Cymru, (2007a), Y Gymraeg yn yr ysgol 2007, Bwletin Ystadegol 63/2007 (Caerdydd: Llywodraeth Cynulliad Cymru). www.cymru.gov.uk/ystadegau
  15. Llywodraeth Cynulliad Cymru, (2007b), Diffinio ysgolion yn ôl y ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg (Caerdydd: Llywodraeth Cynulliad Cymru). www.wales.gov.uk/topics/ educationandskills/publications/guidance/definingschools?lang=cy
  16. Llywodraeth Cynulliad Cymru, (2009), Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg: Ymgynghoriad, Dogfen Ymgynghori Rhif: 067/2009 (Caerdydd: Llywodraeth Cynulliad Cymru). www.wales.gov.uk/docs/dcells/consultation/090507wmscy.pdf
  17. Redknap, C. (2006), ‘Addysg a hyfforddiant cyfrwng Cymraeg a dwyieithog: camau tuag at strategaeth holistaidd’, yn Addysg Cyfrwng Cymraeg a Dwyieithog, Bwrdd yr Iaith Gymraeg, 1–19 (Bangor: Trafodion Addysg).
  18. Roberts, G., a Williams, C. (goln), (2003), Addysg Gymraeg Addysg Gymreig (Bangor: Ysgol Addysg, Prifysgol Cymru).
  19. Williams, C. (2002), Ennill Iaith: Astudiaeth o Sefyllfa Drochi yn 11–16 oed, Trafodion Addysg (Bangor: Ysgol Addysg).
  20. www.rhag.net/index.html (Gwefan Rhieni Dros Addysg Gymraeg).
  21. www.ciltcymru.org.uk (Gwefan CILT Cymru).