Effaith newidiadau diweddar ar hynodrwydd ieithyddol y Gymraeg


Effaith newidiadau diweddar ar hynodrwydd ieithyddol y Gymraeg
John Phillips

Mae gan yr iaith Gymraeg sawl nodwedd yn ei gramadeg sy’n anghyffredin iawn ar draws ieithoedd. Mae’r papur hwn yn edrych ar bum nodwedd o’r fath, ar eu prinder yn ieithoedd y byd ac ar eu lle yng ngramadeg y Gymraeg. Mae’n dangos bod amlder testunol pob nodwedd, yng nghorff Cymraeg llafar ac ysgrifenedig, yn prinhau. Mae’r pum nodwedd hyn, a oedd yn sefydlog yn y Gymraeg ers y cofnodion cynharaf ymhell dros fil o flynyddoedd yn ôl, yn ystod oes siaradwyr hŷn, wedi mynd yn ddewisol neu’n ddarfodol yn yr iaith lafar: mae gramadeg yr iaith wedi newid. Mae’n debygol bod y Gymraeg yn newid oherwydd dwyieithrwydd. Ynghyd â’r cynnydd yn y defnydd cyhoeddus o’r Gymraeg yn ddiweddar, cafwyd cynnydd yn y defnydd o’r Saesneg ym mywydau pob dydd siaradwyr Cymraeg. Mae’r siaradwr Cymraeg cyffredin bellach yn siarad mwy o Saesneg na Chymraeg, y tu allan i’r teulu o leiaf. Dangoswyd BOD siarad ail iaith yn rhugl ac yn rheolaidd yn effeithio ar iaith gyntaf y siaradwr, yn fwy na thebyg i leihau’r baich seicolegol wrth newid yn gyson rhwng y ddwy iaith. Dadleuir, mewn sefyllfa o’r fath, ar draws ieithoedd, fod nodweddion anghyffredin o’u hanfod yn fwy tueddol o gael eu colli. Yn olaf, mae’r papur yn edrych yn gyflym iawn ar ddatblygiadau posibl yn y dyfodol.


Cyfeiriad:

 
  	John D. Phillips, 'Effaith newidiadau diweddar ar hynodrwydd ieithyddol y Gymraeg', Gwerddon, 3, Mai 2008, 94-117.
   

Allweddeiriau

 
    Cymraeg, gramadeg, dwyieithrwydd, ieithyddiaeth.
    

Llyfryddiaeth:

 
  	
  1. Ball, M.J. (1993), ‘Initial-consonant mutation in modern spoken Welsh’, Multilingua12, 189–205.
  2. Ball, M.J., Müller, N., Munro, S. (2005), ‘Welsh consonant acquisition in Welsh- and Englishdominant bilingual children’, Journal of Celtic Language Learning, 10.
  3. Y Beibl Cymraeg Newydd (1988), (Aberystwyth, Y Gymdeithas Feiblaidd Frytanaidd a Thramor).
  4. Blevins, J. (2004), Evolutionary phonology: the emergence of sound patterns (Caergrawnt, Gwasg y Brifysgol).
  5. Bond, Z.S., Stockmal, V., Markus, D. (2006), ‘Sixty years of bilingualism affects the pronunciation of Latvian vowels’, Language Variation and Change18, t.165–177.
  6. Bwrdd yr Iaith Gymraeg (2006), Arolwg Defnydd Iaith 2004, (Caerdydd).
  7. Y Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940 (1953) (Llundain, Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion).
  8. Carrey y Pheccah (h.dd), (Maidstone, J. V. Hall and Son).
  9. Comrie, B. (2005), ‘Endangered numeral systems’, yn Wohlgemuth, J., a Dirksmeyer, T. (goln), Bedrohte Vielfalt, Aspekte des Sprach(en)tods (Berlin, Weissensee), t. 203–30.
  10. Cook, V. J. (2003) (gol.), ‘The Effects of the Second Language on the First’, Multilingual Matters.
  11. Cuzzolin, P., Lehmann, C. (2004), ‘Comparison and gradation’, yn Lehmann, C., Booij, G., Mugdan, J., Skopeteas S. (goln.), Morphologie. Ein internationales Handbuch zur Flexion und Wortbildung, 2 (Berlin ac Efrog Newydd, W.deGruyter). Gwelir Handbücher zur Sprach und Kommunikationswissenschaft., 17.2, t. 1212–20.
  12. Deuchar, M. (2004), Bangor corpus, i’w chael yn http://talkbank.org/data/LIDES.
  13. Deuchar, M. (2006), ‘Welsh-English code-switching and the Matrix Language Frame model’, Lingua, 116, t.1986−2011.
  14. Ellis, N. C., O’Dochartaigh, C., Hicks, W., Morgan, M., Laporte N., (2001), ‘Cronfa Electroneg o Gymraeg, CEG), Cronfa ddata eirfaol o filiwn o eiriau sy’n cyfrif amlder defnydd geiriau yn y Gymraeg’, http://www.bangor.ac.uk/development/canolfanbedwyr/ceg.php.cy.
  15. Gwerddon (2006), Canllawiau ar gyflwyno erthyglau, http://www.mantais.cymru. ac.uk/10291.file.dld.
  16. Hammarström, H. (2005), ‘Number bases, frequencies and lengths cross-linguistically’, Papur a ddarllenwyd yn y gynhadledd, Linguistic perspectives on numerical expressions yn Utrecht, http://www.cs.chalmers.se/˜harald2/numericals.ps.
  17. Haspelmath, M., Buchholz, O. (1998), ‘Equative and similative constructions in the languages of Europe’, yn van der Auwera, J. (gol.), Adverbial Constructions in the Languages of Europe, (Mouton de Gruyter), t. 277−334.
  18. Henkelmann, P. (2006), ‘Constructions of equative comparison’, Sprachtypologie und Universalienforschung 59, t. 370−98.
  19. Jansen, C. J. M., Pollmann, M. M. W. (2001), ‘On round numbers: pragmatic aspects of numerical expressions’, Journal of Quantitative Linguistics 8, t. 187−201.
  20. Morris Jones, B. (2006), Cronfa Cymraeg Plant 3−7 Oed, cywaith a ariannwyd gan y Cyngor er Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol, http://users.aber.ac.uk/bmj/abercld/cronfa3_7/ cym/rhagymad.html.
  21. Jones, G. E. (2000), Iaith Lafar Brycheiniog (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru).
  22. Jones, H. (2007), ‘Goblygiadau newid ym mhroffeil oedran siaradwyr Cymraeg’, Gwerddon, 2, t. 10−37.
  23. Jones, M. C. (1998), Language Obsolescence and Revitalization, linguistic change in two sociolinguistically contrasting Welsh communities (Rhydychen, Clarendon Press).
  24. Jones, R. O. (1997), Hir Oes i’r Iaith (Llandyssul, Gwasg Gomer).
  25. Labov, W. (1994), Principles of Linguistic Change, 1 (Rhydychen, Blackwell).
  26. Lyovin, A. V. (1997), An Introduction to the Languages of the World (Rhydychen, Gwasg y Brifysgol).
  27. Mc Laughlin, F. (2006), ‘On the theoretical status of base and reduplicant in Northern Atlantic’, yn Mugane, J., Hutchison, J. P., Worman, D. A. (goln.), Selected Proceedings of the 35th Annual Conference on African Linguistics: African Languages and Linguistics in Broad Perspectives (Somerville, MA , Cascadilla), t. 169−180.
  28. Major, R. C. (1992), ‘Losing English as a first language’, The Modern Language Journal, 76, 190−208.
  29. Martinet A. (1955), Economie des changements phonétiques (Bern , Francke).
  30. Morgan, D. (1957), ‘Y ffair gyflogi’, Lloffion Llangynfelyn 4 (Machynlleth).
  31. Nadkarni, M.V. (1975), ‘Bilingualism and syntactic change in Konkani’, Language, 51, t. 672−83.
  32. Phillips, D., a Thomas, C., (2001), (goln), Effeithiau Twristiaeth ar yr Iaith Gymraeg yng Ngogledd-Orllewin Cymru (Aberystwyth, Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru).
  33. Phillips, J.D. (2001), ‘The Bible as a basis for machine translation’, Proceedings of the Conference of the Pacific Association for Computational Linguistics, 221−8.
  34. Rees, J. (2005), ‘Rare Welsh tongue-twister turns up in Nigeria’, Western Mail, Gorffennaf 6.
  35. Roberts, G. (2000), ‘Bilingualism and number in Wales’, International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 3, 44−56.
  36. Ross, M.D. (2007), ‘Calquing and metatypy’, Journal of Language Contact, Thema 1, 116−43.
  37. Shiraishi H. (2004), ‘Base-identity and the noun-verb asymmetry in Nivkh’, yn Gilbers, D., Schreuder, M., Knevel, N. (gol.), On the Boundaries between Phonetics and Phonology (Prifysgol Groningen), 159−82.
  38. Sigurd B. (1972), ‘Runda tal’, yn Ord om Ord, (Liber). Addasiad Saesneg fel, ‘Round Numbers’, Language in Society, 17 (1988), 243–52.
  39. Surendran, D., a Niyogi, P. (2006), ‘Quantifying the functional load of phonemic oppositions, distinctive features, and suprasegmentals’, yn Nedergaard T. O. (gol.), Competing Models of Linguistic Change (John Benjamins), t. 43−58.
  40. Thomas, E., (2007), ‘Natur prosesau caffael iaith gan blant: marcio cenedl enwau yn y Gymraeg’, Gwerddon, 1, 58−93.
  41. Thomas, E., a Gathercole, V.C.M. (2005), ‘Minority Language Survival: Obsolescence or Survival for Welsh in the Face of English Dominance?’, yn Cohen, J., McAlister, K. T., Rolstad, K., MacSwan, J. (goln), Proceedings of the 4th International Symposium on Bilingualism (Somerville, Cascadilla), t. 2233−257.
  42. Thomas, E. a Gathercole, V. C. M (2007), ‘Children’s productive command of grammatical gender and mutation in Welsh: an alternative to rule-based learning’, First Language, 27, 251−78.
  43. Thomas, J. W. (1832), Elfenau Rhifyddiaeth (Caerfyrddin).
  44. Thomas, P. W. (1996), Gramadeg y Gymraeg (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru).
  45. Torrence, H. (2005), On the Distribution of Complementizers in Wolof, Traethawd doethuriaeth i Brifysgol Califfornia, Los Angeles.
  46. Williams, H. (1857), Robinson Crusoe Cymreig (Caernarfon, John Williams).
  47. Williams, I. (1930), Pedeir Keinc y Mabinogi (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru).