Datblygiad cystrawen y rhifolion yn y Gymraeg


Datblygiad cystrawen y rhifolion yn y Gymraeg
David Willis

Mae’r rheolau sy’n pennu treigladau a ffurfiau enwau ac ansoddeiriau ar ôl rhifolion mewn Cymraeg Canol yn aml yn peri dryswch i ddarllenwyr cyfoes. Mae’r erthygl hon yn braslunio’r rheolau a rhoi dadansoddiad synchronig ohonynt. Dangosir eu bod yn seiliedig ar system gydlynol lle mae rhif (unigol, deuol, rhifol, lluosog) yn ganolog. Gellir cofnodi a dyddio’r newidiadau ieithyddol sydd wedi digwydd ers hynny yn fanwl drwy ddefnyddio tystiolaeth destunol. Dadleuir y gellir deall y newidiadau hyn fel camau ar hyd llwybr tuag at system newydd, yr un mor gydlynol â’i rhagflaenydd, lle y mae pob ymadrodd rhifol yn ramadegol unigol, a chenedl yn hytrach na rhif sy’n penderfynu ffurf a threigladau ill dau.


Cyfeiriad:

 
  	David Willis, ‘Datblygiad cystrawen y rhifolion yn y Gymraeg’, Gwerddon, 28, Mawrth 2019, 64–87.
   

Allweddeiriau

 
    Yr iaith Gymraeg, newid cystrawennol, rhifolion, cytundeb gramadegol, rhif gramadegol.
    

Testunau a ddyfynnwyd:

 
  	
  1. BD: Brut Dingestow (1942), gol. Lewis, H. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  2. Beibl: Y Beibl Cyssegr-lan (1588) (London: Christopher Barker).
  3. BM: Breuddwyd Maxen (1908), gol. Williams, I. (Bangor: Jarvis a Foster).
  4. BTy: Brut y Tywysogyon or The Chronicle of the Princes: Red Book of Hergest Version (1955), gol. Jones, T. (Cardiff: Gwasg Prifysgol Cymru).
  5. BY: Y Bibyl Ynghymraec (1940), gol. Jones, T. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  6. CHIG: Corpws Hanesyddol yr Iaith Gymraeg 1500–1850 (2004), gol. Mittendorf, I., a Willis, D. (Caergrawnt: Prifysgol Caergrawnt). Ar gael ar: http://people.ds.cam.ac.uk/dwew2/hcwl/ [Cyrchwyd: 2 Medi 2018].
  7. CHSM: ‘Cronicl Hywel ap Syr Mathew’, dyfynnwyd o CHIG.
  8. CO: Culhwch ac Olwen: An edition and study of the oldest Arthurian tale (1992), gol. Bromwich, R., ac Evans, D. S. (Cardiff: University of Wales Press).
  9. CylC: Rhys, M. J. (gol.) (1793), Cylchgrawn Cynmraeg, 3 (dim gwasg na man cyhoeddi).
  10. DEG: Elis Gruffudd (1960), ‘Disgrifiad Elis Gruffudd o’r Cynadleddau a fu rhwng Harri VIII a’r Ymherodr Siarl V a rhyngddo a Ffranses I, Brenin Ffrainc, yn 1520’, gol. Jones, T., Bwletin Bwrdd Gwybodau Celtaidd, 18, 311–37.
  11. G: Ystorya Gereint uab Erbin (1997), gol. Thomson, R. L. (Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies).
  12. GA: Jones, T. (1956), ‘Gair yn ei amser at drigolion Cymru gan ewyllysiwr da i’w wlad’ (cyhoeddiad gwreiddiol 1798), gol. Jones, F. P., Transactions of the Denbighshire Historical Society, 5, 35–59.
  13. GBC: Wynne, E., Gweledigaetheu y Bardd Cwsc (1948) (cyhoeddiad gwreiddiol 1703), gol. Jones, J. Morris (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  14. GGG: Gwaith Guto’r Glyn (1939), gol. Williams, I., a Williams, J. Ll. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  15. HMSS: Selections from the Hengwrt Mss. Preserved in the Peniarth Library (1876), gol. Williams, R. (London: Printed for the Editor by Thomas Richards).
  16. LlB: Cyfreithiau Hywel Dda yn ôl Llyfr Blegywryd (1942), gol. Williams, S. J., a Powell, J. E. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  17. O: Owein or Chwedyl Iarlles y Ffynnawn (1968), gol. Thomson, R. L. (Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies).
  18. P: Historia Peredur vab Efrawc (1976), gol. Goetinck, G. W. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  19. PKM: Pedeir Keinc y Mabinogi (1930), gol. Williams, I. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  20. RhY: ‘Rhyfeddode’r Ynys’, dyfynnwyd o CHIG.
  21. STG: Jones, J. (Jac Glan-y-gors) (1923) (cyhoeddiad gwreiddiol 1795), Seren tan Gwmmwl, yn Seren tan gwmmwl a Toriad y Dydd, gol. Jones, T. (Lerpwl: Hugh Evans a’i Feibion).
  22. TDYB: Richards, William (o Lynn) (1791), Traethawd Difrifol ynghylch Bedydd (Caerfyrddin: Ioan Daniel).
  23. TMC: Treigl y Marchog Crwydrad (2002), gol. Smith, D. M. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  24. TROP: Comber, Thomas (1686), Teg Resymmeu Offeiriad Pabaidd wedi ei hatteb gan Brotestant o Eglwys Loegr (Llundain: dros R. Clavell).
  25. YAL: ‘Ystori Alexander a Lodwig’, dyfynnwyd o CHIG.
  26. YCM: Ystorya de Carolo Magno (1930), gol. Williams, S. J. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  27. YE: ‘Ystorya Erkwlf’, gol. Jones, T., Bwletin Bwrdd Gwybodau Celtaidd, 10 (1941), 284–97; 11 (1941), 21–30; 11 (1943), 85–91.
  28. YK: ‘Astudiaeth destunol a beirniadol o “Ystorie Kymru neu Cronigl Kymraeg” (Ifan Llwyd ap Dafydd)’ (1967), gol. Lewis, N. (traethawd MA, Prifysgol Cymru).
  29. YSG: Ystoryaeu Seint Greal (1992), gol. Jones, T. (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  30. 15eg: Rhyddiaith y 15eg Ganrif: Fersiwn 1.0 (2015), gol. Roberts, R. G., Rowles, S., a Sims-Williams, P. (Aberystwyth: Adran y Gymraeg, Prifysgol Aberystwyth).

Llyfryddiaeth:

 
  	
  1. Baerman, M., Brown, D., a Corbett, G. G. (2005), The Syntax–Morphology Interface: A study of syncretism (Cambridge: Cambridge University Press).
  2. Borsley, R. D., Tallerman, M., a Willis, D. (2007), The Syntax of Welsh (Cambridge: Cambridge University Press).
  3. Deuchar, M., Webb-Davies, P., a Donnelly, K. (2018), Building and Using the Siarad Corpus: Bilingual Conversations in Welsh and English (Amsterdam: John Benjamins).
  4. Ellis, N. C., et al. (2001), ‘Cronfa Electroneg o Gymraeg (CEG): Cronfa ddata eirfaol, miliwn o eiriau, sy’n cyfrif amlder defnydd geiriau yn y Gymraeg’. Adnodd ar-lein: https://www.bangor.ac.uk/canolfanbedwyr/ceg.php.en [Cyrchwyd: 3 Medi 2019].
  5. Evans, D. S. (1964), Grammar of Middle Welsh (Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies).
  6. Howells, D. (1970), ‘Miscellanea 1. The use of the singular form of the noun after numerals’, Studia Celtica, 5, 83–6.
  7. Jenkins, D. (1973), ‘Llydyn; hych’, Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd, 25, 117–18.
  8. Jenkins, D. (1989), ‘Hych, llydyn: bylch’, Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd, 36, 111.
  9. Koch, J. T. (1983), ‘The loss of final syllables and loss of declension in Brittonic’, Bulletin of the Board of Celtic Studies, 30, 201–33.
  10. Lewis, H., a Pedersen, H. (1937), A Concise Comparative Celtic Grammar (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht).
  11. Lieber, R. (1983), ‘New developments in autosegmental morphology: Consonant mutation’, Proceedings of the West Coast Conference on Formal Linguistics, 2, 165–75.
  12. Liljegren, H. (2016), A Grammar of Palula (Berlin: Language Science Press).
  13. Liljegren, H., a Haider, N. (2011), Palula Vocabulary (Islamabad: Forum for Language Initiatives).
  14. Morgan, T. J. (1952), Y Treigladau a’u Cystrawen (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  15. Morgenstierne, G. (1941), Notes on Phalūra: An unknown Dardic language of Chitral (Oslo: Jacob Dybwad).
  16. Morris Jones, J. (1913), A Welsh Grammar (Oxford: Oxford University Press).
  17. Nurmio, S., ‘Studies in Grammatical Number in Old and Middle Welsh’, traethawd PhD, Prifysgol Caergrawnt, Caergrawnt, 2015.
  18. Nurmio, S., a Willis, D. (2016), ‘The case of the Welsh numerative’, Journal of Historical Linguistics, 6, 297–339.
  19. Roberts, R. G. (2012), ‘Arolwg o hynodion gramadeg y rhifolion mewn Cymraeg Canol cynnar’, Dwned, 18, 33–47.
  20. Thomas, P. W. (1996), Gramadeg y Gymraeg (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  21. Willis, D. (2009), ‘Old and Middle Welsh’, yn Ball, M., a Müller, N. (goln), The Celtic Languages, 117–60 (London: Routledge).
  22. Willis, D., a Mittendorf, I. (2004), ‘Ein historisches Korpus der kymrischen Sprache’, yn Poppe, E. (gol.), Keltologie Heute: Themen und Fragestellungen, 135–42 (Münster: Nodus).