Y Gymraeg yn y Cyfnod Sylfaen


Y Gymraeg yn y Cyfnod Sylfaen
Mirain Rhys

Mae’r Cyfnod Sylfaen (CS) yn gwricwlwm statudol ym mhob ysgol gynradd y wladwriaeth yng Nghymru ers 2008. Mae’r bedagogeg yn ddatblygiadol, ac yn annog y plant i ymddiddori drwy ddysgu drwy brofiadau. Mae’r papur hwn yn rhan o werthusiad ehangach o’r CS a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru yn 2012, ac mae’n ystyried un o’r saith maes dysgu sy’n rhan o’r CS; Datblygu’r Gymraeg. Darganfu nad oedd gwahaniaeth arwyddocaol yn sut oedd y CS yn cael ei weithredu mewn ysgolion a lleoliadau cyfrwng Cymraeg a Saesneg. Ond, yn gyffredinol, datblygir y Gymraeg yn ffurfiol mewn gweithgareddau boreol ar gyfer y dosbarth cyfan (e.e. amser cylch) sy’n mynd yn groes i weledigaeth Llywodraeth Cymru o gydblethu’r iaith ym mhob agwedd ar y CS. Mae’r papur yn ystyried sut mae ysgolion a lleoliadau yn mynd ati i ddatblygu unigolion dwyieithog, yn ôl gobeithion polisi Llywodraeth Cymru.

Llun: Jess2284, CC BY-SA 2.0


Cyfeiriad:

 
  	Mirain Rhys, ‘Y Gymraeg yn y Cyfnod Sylfaen’, Gwerddon, 26, Mawrth 2018, 39–68.
   

Allweddeiriau

 
    Blynyddoedd Cynnar, yr iaith Gymraeg, Cyfnod Sylfaen, gwerthuso polisi.
    

Llyfryddiaeth:

 
  	
  1. Aasen, W., a Waters, J. (2006), ‘A New Curriculum in Wales: a new view of the child?’ Education 3–13, 34 (2), 123–9.
  2. APADGOS (2008a), Chwarae/Dysgu Gweithredol – Trosolwg (3 i 7 oed) (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  3. APADGOS (2008b), Datblygu’r Gymraeg (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  4. APADGOS (2008c), Fframwaith ar gyfer dysgwyr 3 i 19 oed yng Nghymru (Caerdydd: Llywodraeth Cynulliad Cymru).
  5. APADGOS (2008ch), Fframwaith sgiliau ar gyfer dysgwyr 3 i 19 oed yng Nghymru (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  6. APADGOS (2008d), Sgiliau iaith, llythrennedd a chyfathrebu (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  7. Baker, C. (2006), Foundations of Bilingual Education and Bilingualism, 4ydd argraffiad (Clevedon: Multilingual Matters).
  8. Baker, C. (2010), ‘Increasing bilingualism in bilingual education’, yn Morris, D. (gol.), Welsh in the Twenty-First Century (Caerdydd: University of Wales Press), tt. 61–79.
  9. Bialystok, E. (2009), Bilingualism in Development: Langauge, Literacy, & Cognition (Cambridge: Cambridge University Press).
  10. Carr, M., a May, H. (2008), ‘Choosing a Model. Reflecting on the Development Process of Te Whariki: National Early Childhood Curriculum Guidelines in New Zealand’, International Journal of Early Years Education, 1 (3), 7–22.
  11. Carlson, S. M., a Meltzoff, A. N. (2008), ‘Bilingual experience and executive functioning in young children’, Developmental Science, 11 (2), 282–98. <http://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2008.00675.x> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  12. Center for Advanced Research on Language Acquisition (dim dyddiad), Frequently Asked Questions about Immersion Education, <http://carla.umn.edu/immersion/FAQs.html> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  13. Cook, V. (2003), Effects of the second language on the first (Clevedon: Multilingual Matters).
  14. Cummins J. (2008), ‘Total Immersion or Bilingual Education? Findings of International Research on Promoting Immigrant Children’s Achievement in the Primary School’, yn Ramseger J., a Wagener M. (goln), Chancenungleichheit in der Grundschule (Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften Publishers), tt. 45–55. <https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-531-91108-3 _ 4> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  15. Cyngor Dinas Casnewydd (dim dyddiad), Early Years Education <http://www.newport.gov.uk/en/Care-Support/Children-and-families/Family-Information-Service/Education.aspx> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  16. Einarsdottir, J. (2006), ‘Between two Continents, Between Two Traditions: Education and Care in Icelandic Preschools’, yn Einarsdottir, J., a Wagner, J. T. (goln), Nordic Childhoods and Early Education (Greenwich, Connecticut: Information Age Publishing).
  17. Estyn (2013), Cymraeg yn y Cyfnod Sylfaen: Datblygu Cymraeg fel iaith gyntaf mewn ysgolion cynradd a’r sector nas cynhelir, <https://www.estyn.gov.wales/sites/default/files/documents/Cymraeg%20yn%20y%20Cyfnod%20Sylfaen%3A%20Datblygu%20Cymraeg%20fel%20iaith%20gyntaf%20mewn%20ysgolion%20cynradd%20a%C3%A2%E2%82%AC%E2%84%A2r%20sector%20nas%20cynhelir.pdf> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  18. Garcia, O. (2009), Bilingual Education in the 21st Century: A Global Perspective (Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell).
  19. Gordon-Burns, G., a Campbell, L. (2014), ‘Biculturalism in early childhood education in Aotearoa/New Zealand: A consideration of attitudes, policy, and practice’, He Kupu: The Word, 3 (5), 23–37, <http://www.hekupu.ac.nz/Journal%20files/Issue5%20November%202014/5%20Diane%20and%20Leeanne.pdf> [Cyrchwyd: 10 Tachwedd 2015].
  20. Gorter, D. (2013), ‘Linguistic Landscapes in a Multilingual World’, ARAL – Annual Review of Applied Linguistics, 33, 190–212.
  21. Haworth, P., et al. (2006), ‘The Role of Acquisition and Learning In Young Children’s Bilingual Development: A Sociocultural Interpretation’, International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 9 (3), 295–309.
  22. Hickey, T., Lewis, G., a Baker, C. (2014), ‘How deep is your immersion? Policy and practice in Welsh medium preschools with children from different language backgrounds’, International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 17 (2), 215–34, <http://researchrepository.ucd.ie/bitstream/handle/10197/6258/HickeyLewis%26Baker _ 2014 _ How _ deep _is _ your _ immersion _ _ Repository _ PrePubVersion.pdf?sequence=1> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  23. Hill, R. K., ‘What is the role of English transition in Māori – medium education?’, traethawd PhD, Waikato University, Waikato, Seland Newydd, 2010, <http://edlinked.soe.waikato.ac.nz/users/rihara/Final _ copy _ of _ thesis _ _ hard _ copy _ print _ .pdf> [Cyrchwyd: 1 Tachwedd 2015].
  24. Hinton, L. (2003), ‘How to teach when the teacher isn’t fluent’, yn Reyhner, J., et al. (goln), Nurturing Native Languages (Flagstaff, Arizona: Northern Arizona University Press), tt. 79–92, <http://jan.ucc.nau.edu/~jar/NNL/NNL _ 6.pdf> [Cyrchwyd: 1 Tachwedd 2015].
  25. Hinton, L. (2011), ‘Language revitalization and language pedagogy: New teaching and learning strategies’, Language and Education, 24 (4), 307–18.
  26. Hodges, Rh. (2009), ‘Welsh language use among young people in the Rhymney Valley’, Contemporary Wales, 22, 16–35.
  27. Hodges, Rh. (2012), ‘Welsh-medium Education and parental incentives – the case of the Rhymney Valley, Caerphilly’, International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 1–19.
  28. Hodges, Rh. (2014), ‘Caught in the middle: Parents’ perceptions of new Welsh speakers’ language use: The case of Cwm Rhymni, South Wales’, Sorbian Review, 48, 93–112.
  29. Johnstone, R. (2002), Immersion in a second language at school, <http://www.scilt.org.uk/Portals/24/Library/publications/SCILT _ 2001 _ Johnstone _ Immersion.pdf> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  30. Laevers, F. (2005), Well-being and involvement in care: A process oriented self-evaluation instrument for care settings (Research Centre for Experiential Education: Leuven University), <https://www.kindengezin.be/img/sics-ziko-manual.pdf> [Cyrchwyd: 7 Mehefin 2017].
  31. Landis, R., a Koch, G. G. (1977), ‘The Measurement of Observer Agreement for Categorical Data’, Biometrics, 33 (1), 159–74.
  32. Laugharne, J. (2015), ‘Wales: Language Issues’, yn Brock, C. (gol.), Education in the United Kingdom (London: Bloomsbury), tt. 231–52.
  33. Lewis, G. (2008), ‘Current challenges in bilingual education in Wales’, Multilingualism and Minority Languages: Achievements and challenges in education, AILA Review, 21, 69–86.
  34. Llywodraeth Cynulliad Cymru (2000), Children and Young People: A Framework for Partnership (Caerdydd: Llywodraeth Cynulliad Cymru).
  35. Llywodraeth Cynulliad Cymru (2001), Y Wlad Sy’n Dysgu (Caerdydd: Llywodraeth Cynulliad Cymru).
  36. Llywodraeth Cymru (2011), Datganiad Llythrennedd, <http://www.assembly.wales/cy/bushome/Pages/PlenaryItem.aspx?category=Record%20of%20Proceedings&itemid=784> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  37. Llywodraeth Cymru (2012), Iaith fyw: iaith byw – Strategaeth y Gymraeg 2012–2017 (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  38. Llywodraeth Cymru (2013), Un iaith i bawb: Adolygiad o Gymraeg ail iaith yng Nghyfnodau Allweddol 3 a 4 (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  39. Llywodraeth Cymru (2014), Iaith fyw: iaith byw – Bwrw Mlaen, <http://gov.wales/docs/dcells/publications/140806-living-language-moving-forward-cy.pdf> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  40. Llywodraeth Cymru (2015a), Gwerthuso’r Cyfnod Sylfaen – Adroddiad Terfynol (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  41. Llywodraeth Cymru (2015b), Datganiad Ysgrifenedig – Y fargen newydd ar gyfer y gweithlu addysg <http://gov.wales/about/cabinet/cabinetstatements/previousadministration/2015/newdealeducation/?skip=1&lang=cy> [Cyrchwyd: 6 Mehefin 2017].
  42. Llywodraeth Cymru (2015c), Pethau Bychain – gwneud ‘pethau bychain’ dros y Gymraeg,<http://gov.wales/topics/welshlanguage/promoting/pethau-bychain-do-the-littlethings/?lang=cy> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  43. Llywodraeth Cymru (2015ch), Dyfodol Llwyddiannus: Adolygiad Annibynnol o’r Cwricwlwm a’r Trefniadau Asesu yng Nghymru <http://gov.wales/docs/dcells/publications/150225-successful-futures-cy.pdf> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  44. Llywodraeth Cymru (2016a), Gweledigaeth ar gyfer miliwn o siaradwyr Cymraeg yn cael ei lansio, <http://gov.wales/newsroom/welshlanguage/2016/160801cymraeg/?lang=cy>[Cyrchwyd: 7 Mai 2017].
  45. Llywodraeth Cymru (2016b), Iaith fyw: iaith byw – Strategaeth y Gymraeg 2012–17, Adroddiad blynyddol 2015–16 <http://www.cynulliad.cymru/laid%20documents/genld10769/gen-ld10769-w.pdf> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  46. Llywodraeth Cymru (2017a), Cymraeg 2050 – Miliwn o Siaradwyr, <http://gov.wales/docs/dcells/publications/170711-welsh-language-strategy-cy.pdf> [Cyrchwyd: 12 Gorffennaf 2017].
  47. Llywodraeth Cymru (2017b), Cymraeg 2050 – Miliwn o Siaradwyr. Cynllun Gwaith 2017–2021, <http://gov.wales/docs/dcells/publications/170711-cymraeg-2050-work-programmecym-v2.pdf> [Cyrchwyd: 12 Gorffennaf 2017].
  48. May, S. A. (2011), Language and Minority Rights: ethnicity, nationalism and the politics of language, 2il argraffiad (New York: Routledge). <http://hdl.handle.net/2292/12498> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  49. Maynard, T., a Chicken, S. (2010), ‘Through a Different Lens: Exploring Reggio Emilia in a Welsh Context’, Early Years: An International Journal of Research and Development, 30 (1), 29–39.
  50. Maynard, T., et al. (2012), Evaluating the Foundation Phase: Policy Logic Model and Programme Theory (Caerdydd: Ymchwil Cymdeithasol Llywodraeth Cymru).
  51. Malaguzzi, L. (1993), ‘No way. The hundred is there’, yn Edwards, C., Gandini, L., a Forman, G. (goln), The Hundred Languages of Children: The Reggio Emilia approach to early childhood education (Norwood, NJ: Ablex Publishing), tt. 2–4.
  52. McKendry, E. (2006), Immersion Education: A Short Guide for Teachers, <http://www.comhairle.org/english/PDFs/publications/Immersion%20Education-%20A%20Guide%20for%20Teachers.pdf> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  53. Mudiad Meithrin (dim ddyddiad), Amdanom Ni, <http://www.meithrin.cymru/amdanomni/> [Cyrchwyd: 2 Gorffennaf 2017].
  54. NAEYC (2009), Position Statement on Developmentally Appropriate Practice, <http://www.naeyc.org/DAP> [Cyrchwyd: 7 Mehefin 2017].
  55. National Assembly for Wales (2003), The Learning Country: Foundation Phase – 3 to 7 years (Cardiff: National Assembly for Wales).
  56. Rhys, M., Waldron, S., a Taylor, C. (2014), ‘Gwerthuso’r Cyfnod Sylfaen: Canfyddiadau Allweddol ynghylch y Gymraeg’, Ymchwil Cymdeithasol Llywodraeth Cymru (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  57. Rhys, M. a Thomas, E. M. (2013), ‘Bilingual Welsh–English children’s acquisition of vocabulary and reading: implications for bilingual education’, International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 16 (6), 633–56.
  58. Robert, E. (2009), ‘Accommodating “new” speakers? An attitudinal investigation of L2 speakers of Welsh in south-east Wales’, International Journal of the Sociology of Language, 195, 93–115.
  59. Siencyn, S. W. (2004), Audit of Welsh-medium and Bilingual Early Years Provision (Carmarthen: Trinity College).
  60. Siencyn, S. W. (2008a), Y Plentyn Bach: Cyflwyniad i Astudiaethau Plentyndod Cynnar (Caerfyrddin: Cyhoeddiadau Coleg y Drindod).
  61. Siencyn, S. W. (2008b), Y Cyfnod Sylfaen: Athroniaeth, Ymchwil ac Ymarfer (Caerfyrddin: Cyhoeddiadau Coleg y Drindod).
  62. Siraj-Blatchford I. (1999), ‘Early Childhood Pedagogy: Practice, Principles and Research’, yn Mortimore, P. (gol.), Understanding Pedagogy and its Impact on Learning (London: Paul Chapman).
  63. Siraj-Blatchford, I., et al. (2002), ‘Researching Effective Pedagogy in the Early Years’, Research Report, 356 (Nottingham, England: DfES).
  64. Siraj-Blatchford, I., et al. (2005), Monitoring and evaluation of the effective implementation of the foundation phase (MEEIFP) project across Wales – Final report of year 1 pilot (Cardiff: Welsh Assembly Government).
  65. StatsCymru (2017), Siarad Cymraeg gartref, asesiad rhieni, gan ddisgyblion o oed 5 neu drosodd mewn ysgolion cynradd, canol ac uwchradd yn ôl blwyddyn, sector a chategori <https://statscymru.llyw.cymru/Catalogue/Education-and-Skills/Schoolsand-Teachers/Schools-Census/Pupil-Level-Annual-School-Census/Welsh-Language/speakingwelshhomepupils5andover-by-year-sector-category> [Cyrchwyd: 6 Mehefin 2017].
  66. Taylor, C. M. et al. (2015), Gwerthuso’r Cyfnod Sylfaen: Adroddiad Terfynol (Caerdydd: Llywodraeth Cymru).
  67. Taylor, C. M., Rhys, M., a Waldron, S. (2016), ‘Implementing curriculum reform in Wales: the case of the Foundation Phase’, Oxford Review of Education, 42 (3), 299–315.
  68. Thomas, E. M., Apolloni, D., a Lewis, W. G. (2014), ‘The learner’s voice: exploring bilingual children’s selective language use and perceptions of minority language competence’, Language and Education, 28 (4), 340–61.
  69. Thomas, E. M., a Roberts, D. B. (2011), ‘Exploring bilinguals’ social use of language inside and out of the minority language classroom’, Language and Education, 25 (2), 89– 108.
  70. Thomas, H. (2009), Brwydr i Baradwys: Y Dylanwadau ar Dwf Ysgolion Cymraeg De-ddwyrain Cymru (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  71. Thomas, H., a Williams, C. H. (2013), Parent, Personalities and Power: Welsh-medium Schools in South-east Wales (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru).
  72. Waldron, S., Rhys, M., a Taylor, C. (2014a), Gwerthuso’r Cyfnod Sylfaen: Canfyddiadau Allweddol ynghylch Addysgeg a Dealltwriaeth, Crynodeb Ymchwil #43/2014, (Caerdydd: Llywodraeth Cymru), <http://gov.wales/docs/caecd/research/2014/140506-evaluatingfoundation-phase-pedagogy-understanding-cy.pdf> [Cyrchwyd: 2 Ionawr 2015].
  73. Waldron, S., Rhys, M., a Taylor, C. (2014b), Gwerthuso’r Cyfnod Sylfaen Canfyddiadau Allweddol ynghylch Lles ac Ymglymiad Plant, Crynodeb Ymchwil #44/2014 (Caerdydd: Llywodraeth Cymru), <http://gov.wales/docs/caecd/research/2014/140506-evaluatingfoundation-phase-involvement-wellbeing-cy.pdf> [Cyrchwyd: 2 Ionawr 2015].
  74. Westerveld, M. F. (2014), ‘Emergent literacy performance across two languages: assessing four-year-old bilingual children’, International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 17 (5), 526–43.
  75. Williams, C. (2003), ‘Defnyddio trawsieithu i ddatblygu llythrennedd deuol’, yn Roberts, G., a Williams, C. (goln), Addysg Gymraeg, Addysg Gymreig (Bangor: Prifysgol Bangor), tt. 288–311.