Heddwch Salem? Astudiaeth o bortread Cliff McLucas o Cynog Dafis


Heddwch Salem? Astudiaeth o bortread Cliff McLucas o Cynog Dafis
Rowan O'Neill

Ym 1987, gweithiai’r artist a chyfarwyddwr theatr, Cliff McLucas, fel artist preswyl yn Ysgol Gyfun Ddwyieithog Dyffryn Teifi ar brosiect o’r enw ‘Preswyliad Cyfryngau Dyfed’. Fel rhan o’i waith yn yr ysgol, creodd gyfres o bortreadau o’r athrawon gan ddefnyddio techneg gludwaith ffotograffiaeth. Yn rhan o’r gyfres hon o luniau, ceir llun o athro Saesneg yr ysgol ar y pryd; y gwleidydd a’r ymgyrchydd iaith, Cynog Dafis. Yn yr erthygl hon, cynigir darlleniad craff o bortread McLucas o Dafis trwy edrych ar yrfa wleidyddol Dafis yng nghyd-destun bywyd McLucas ei hun. Symudodd McLucas o’r Alban i Dregroes, Ceredigion, ym 1973. Ar yr un adeg, aeth ati i ddysgu’r Gymraeg. Trafodir portread McLucas fel ymateb hunanymwybodol i’w bresenoldeb ef ei hun fel mewnfudwr i Geredigion, a hynny wrth wynebu Cynog Dafis (aelod o elite deallusol ei ddiwylliant mabwysiedig). Wrth wneud hynny, awgrymir perthynas rhwng portread McLucas o Dafis a llun enwog Sidney Curnow Vosper o 1908, ‘Salem’. Ar ddiwedd yr erthygl, ceir ôl-nodyn sy’n cysylltu’r drafodaeth ar McLucas a’i bortread o Dafis ag agweddau ar y drafodaeth gyfoes ar fewnfudo ac allfudo yn ardaloedd gwledig Cymru.


Cyfeiriad:

 
  	Rowan O'Neill, 'Heddwch Salem? Astudiaeth o bortread Cliff McLucas o Cynog Dafis', Gwerddon, 17, Mawrth 2014, 23-40.
   

Allweddeiriau

 
    Hunaniaeth, mewnfudwyr, dysgwyr, diwylliant, cymdeithas.
    

Llyfryddiaeth:

 
  	
  1. Adroddiad ar gyfer yr Awdurdod Addysg, Casgliad Cliff McLucas, RR1/1, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.
  2. CV a luniwyd flwyddyn cyn marwolaeth Cliff McLucas, E2/4, Casgliad Cliff McLucas, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.
  3. Notes for a discussion document to be prepared for the Welsh Arts Council’s Film and Video Panel, Casgliad Cliff McLucas, RM2/1, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.
  4. Site Specific Media Education, RM4/2, Casgliad Cliff McLucas, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.
  5. An outline proposal for the development of small scale digital industries in West Wales, Casgliad Cliff McLucas, RG2, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.
  6. Brooks, Simon (2004), O Dan Lygaid y Gestapo (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2004).
  7. Cooper, Kathryn J. (2011), Exodus from Cardiganshire: Rural-urban migration in Victorian Britain (Cardiff: University of Wales Press).
  8. Cymdeithas yr Iaith (1972), Maniffesto (Aberystwyth: Cymdeithas yr Iaith Gymraeg).
  9. Dafis, Cynog (1985), Effeithiau Mewnfudiad ar Iaith Mewn Cymdeithas ac Mewn Ysgol (Aberystwyth: Prifysgol Cymru Aberystwyth).
  10. Dafis, Cynog (2005), Mab y Pregethwr (Tal-y-bont: Y Lolfa).
  11. Dafis, Cynog (1979), Mewnlifiad, Iaith a Chymdeithas (Aberystwyth: Cymdeithas Yr Iaith Gymraeg).
  12. Dafis, Cynog (1988), ‘Turning a crisis into an opportunity: in-migration and the future of Wales (based on a Plaid Cymru policy paper by Cynog Dafis)’, Radical Wales, Hydref, 19, 4-8.
  13. Edwards, Hywel Teifi (1990), ‘Lloi Pasgedig Smithfield’, Golwg, 2 (17), 11 Ionawr, 22.
  14. Edwards, John (2009), Language and Identity (Cambridge: Cambridge University Press).
  15. Evans, Dyfed (1991), ‘Dylanwad Salem’, yn Williams, Tal (gol.), Salem: Y Llun a’r Llan (Llandybie: Gwasg Dinefwr), tt. 40-1.
  16. Fowler, Carwyn, a Jones, Rhys (2008), ‘Fractured Intellectuals and the Nation: Cynog Dafis and Welsh Nationalism’, Contemporary Wales, 21, 130-49.
  17. Lord, Peter (1991), ‘A National Icon’, yn Williams, Tal (gol.), Salem: Y Llun a’r Llan (Llandybie: Wasg Dinefwr), tt. 19-20.
  18. Madgwick, P. J., Griffiths, Non, a Walker, Valerie (1973), The Politics of Rural Wales: A Study of Cardiganshire (London: Hutchinson & Co.).
  19. Phillips, Dylan (2000), ‘The History of the Welsh Language Society 1962-1998’, yn Jenkins, Geraint H., a Williams, Mari A., Let’s Do Our Best for the Ancient Tongue: The Welsh Language in the 20th century (Cardiff: University of Wales Press), tt. 463-90.
  20. Rees, D. Ben (2011), ‘Salem a Sebon: alltudiaeth Sian Owen Ty’n-y-fawnog’, Barn, Gorffennaf/Awst, 63-5.
  21. Samuels, David (1999), ‘The Whole and the Sum of the Parts, or, How Cookie and the Cupcakes Told the Story of Apache History in San Carlos’, The Journal of American Folklore, 112 (445), 464-74.